Uvod: Zašto je loza na spratove sve češći izbor
Vinova loza se gaji na različite načine, a brojni uzgojni oblici omogućavaju vinogradarima da proizvodnju prilagode klimatskim, zemljišnim i agrotehničkim uslovima. Jedan od ključnih kriterijuma po kojima se uzgojni oblici razlikuju jeste visina stabla, pa se loza prema tome deli na niske, srednje visoke i visoke oblike.
U poslednjim decenijama, loza na spratove, odnosno srednje visoki i visoki uzgojni oblici, postaju sve popularniji zbog svojih prednosti u pogledu prinosa, osunčanosti čokota i kvaliteta grožđa.
Različiti uzgojni oblici vinove loze
Visoki sistemi uzgoja vinove loze danas se primenjuju kako u velikim komercijalnim vinogradima, tako i na manjim privatnim parcelama. U zavisnosti od klime, tipa zemljišta i sortimenta, u našim krajevima se koriste različiti uzgojni oblici.
Najčešći visoki i srednje visoki uzgojni oblici:
- Roajatska kordunica
- Mozerova kordunica
- Silvo
- Skljar
- Pergola
- Višespratne kordunice
Mnogi od ovih sistema su tokom vremena modifikovani kako bi se prilagodili lokalnim uslovima i olakšali rad vinogradarima.
Zimska zaštita vinove loze kod visokih uzgojnih oblika
Jedan od najvećih izazova kod visokih sistema uzgoja jeste zaštita vinove loze od niskih temperatura tokom zime. U hladnijim područjima, cokoti visoko gajene loze izloženi su većem riziku od izmrzavanja.
Kako se vinova loza štiti od mraza
U severnijim krajevima često se ostavlja kondir pri dnu cokota, koji služi kao rezerva. Ukoliko tokom zime dođe do izmrzavanja stabla ili kordunica, kondir omogućava obnovu čokota bez potpunog gubitka loze.
Vinova loza je relativno otporna biljka:
- zrela jednogodišnja loza podnosi do -25°C
- zimska okca stradaju ispod -16°C
Najveći rizik javlja se u proleće, kada:
- nabubreli pupoljci stradaju ispod -4°C
- mladi lastari već na -2,5°C
Pergole – klasičan primer loze na spratove
Pergola je jedan od najpoznatijih i najrasprostranjenijih visokih uzgojnih oblika vinove loze. Posebno je zastupljena u južnim vinogradarskim regionima, poput Italije, Makedonije i Hercegovine.
Osnovne karakteristike pergole
Vinova loza se gaji na visokom stablu koje se na određenoj visini grana u dva, tri ili više krakova. Ti krakovi služe kao nosači lastara, koji se dalje šire po konstrukciji pergole.
Kalifornijska pergola
Kalifornijska pergola se formira postepeno:
- prva godina – razvoj jednog snažnog lastara
- druga i treća godina – produžavanje i formiranje grana
- na visini od 130–140 cm postavlja se prečka sa žicama
- u četvrtoj i petoj godini formira se osnovna struktura pergole
Pergola tendona
Pergola tendona je karakteristična za južnu Italiju. Žice su raspoređene u kvadratnom obliku, dok su cokoti postavljeni na razmaku od 2,5 do 4 metra. Prednost ovog sistema je mogućnost mehanizovane obrade zemljišta ispod krova pergole, što nije moguće kod klasičnih spalira.
Visina stabla u pergoli tendoni najčešće iznosi između 1,8 i 2,3 metra.
Višespratne kordunice
Višespratne kordunice predstavljaju savremen i veoma produktivan uzgojni oblik vinove loze. Mogu biti:
- dvospratne
- trospratne
Posebno je rasprostranjena vertikalna višespratna tomrijska kordunica, koja se često koristi uz zidove, ograde i u manjim prostorima.
Prednosti višespratnih kordunica
- maksimalno iskorišćenje prostora
- veći broj rodnih elemenata po čokotu
- fleksibilna rezidba po spratovima
U zavisnosti od sorte i namene, može se primenjivati:
- kratka rezidba
- mešovita rezidba
- duga rezidba
Ovakav sistem omogućava visok prinos po kvadratnom metru, što je naročito značajno na plantažama.
Zaključak
Loza na spratove, kroz sisteme poput pergola i višespratnih kordunica, predstavlja moderan pristup vinogradarskoj proizvodnji. Iako zahteva više znanja, rada i pažnje, ovaj način gajenja omogućava bolje iskorišćenje prostora, veće prinose i kvalitetnije grožđe.
Zbog svojih brojnih prednosti, visoki uzgojni oblici vinove loze imaju sve veći značaj u savremenom vinogradarstvu i predstavljaju dobar izbor kako za velike proizvođače, tako i za manje vinogradare.